anudinee

Name:
Location: Pune, Maharashtra, India

9.28.2006

आज भारतातर्फ़े या वर्षीच्या ऑस्कर पुरस्कारासाठी "रंग दे बसंती" चित्रपटाची निवड करण्यात आल्याची बातमी वाचली.

साधारण गेल्या २-३ वर्षांपासून ऑस्कर स्पर्धेतील 'सर्वोत्कृष्ट विदेशी चित्रपट' या पुरस्कारासाठी भारतातून पाठविण्यात येणा-या चित्रपटांबद्दल उहापोह व्हायला सुरुवात झाली.

'मदर इंडीया' आणि 'सलाम बॉंबे' या चित्रपटांनंतर अमीर खानच्या 'लगान' ने ऑस्कर पर्यंत जाण्याची ऊंची गाठली. यात विशेष म्हणजे एका 'व्यावसायीक' चित्रपटाने ऑस्कर साठी भारताच प्रतिनिधीत्व करण हा भारतीय सिनेमाच्या दृष्टीने एक मैलाचा दगड होता. समांतर सिनेमा व व्यावसायीक सिनेमा यातल अंतर थोड्या प्रमाणात कमी होत असल्याच जाणवल.

तस पाहील तर अमीर खानच्या सदाबहार अभिनयाने नटलेल्या 'लगान'ची मध्यवर्ती संकल्पना 'क्रीकेट' असल्याने, व जगावर फ़ूटबॉलचा व अमेरिकेवर बेसबॉलचा असलेला प्रभाव पाहता हा विषय तिथल्या ज्युरीजच्या कितपत पचनी पडेल हाच मोठा प्रश्न होता. त्यात आपल्या हिंदी चित्रपटातली गाणी हा एक वेगळ्या चर्चेचा मुद्दा ठरू शकेल. अमीर खानने सिनेमाच्या जाहीरातीसाठी करोडो रुपये मोजल्याच ऐकल जात. परंतु तिकीटबारीवर विक्रमी ठरलेला हा चित्रपट मानाच ऑस्कर पारितोषीक मिळवु शकला नाही.

त्याच्या पुढच्या वर्षी आपल्या मराठी मातीतला 'श्वास' नामक चित्रपट भारतातर्फ़े ऑस्कर साठी नामांकीत केला गेला. कोकणातल्या एका लहान मुलावर आलेले संकट, त्या मुलावर असलेल्या प्रेमापोटी त्याच्या आजोबांची चाललेली फ़रफ़ट, उपचार करता करता त्या लहान मुलात हळूवारपणे गुंतत जाणारा डॉक्टर असा मानवी भावनांचा गुंता या चित्रपटात सुरेखपणे गुंफ़ण्यात आलेला होता. चित्रपटातल्या एकूण एक कलावंतानी पुर्ण ताकदीनिशी आपापली व्यक्तिरेखा उभी केली होती. किंबहुना ते ती व्यक्तिरेखा जगले होते! परंतु एका मराठी निर्मात्याकडे अमेरिकेत जाउन जाहीराती करण्याएवढे पैसे येणार कुठून? ब-याच चित्रपटप्रेमी मंडळींनी निर्मात्याला मदत केली परंतु माई-बाप महाराष्ट्र शासनानी मात्र मदतीचा हात दिला नाही. आणि कोकण कस आहे, कोकणातल अठरा विश्वे दारीद्र ही काय चीज आहे ही गोष्ट अमेरिकेत बसून ए,सी. गाड्यांमधून फ़िरणा-या ज्युरीजना काय समजणार? यामुळे अतिशय आशयगर्भ असुनही ऑस्कर आणण्याच्या बाबतीत मराठी चित्रपटाचा 'श्वास' कमी पडला.

चालु वर्ष हे हिंदी चित्रपटसृष्टीच्या दृष्टीने सुगीचे ठरले आहे. अजुन चित्रपट व्यवसायाचा प्राण गणल्या जाणा-या दिवाळी-ईद चा मुहूर्त तर उजाडायचाच आहे. साधारणपणे वर्षाच्या शेवटी येणारे चित्रपट लोकांच्या जास्त लक्षात राहतात आणि सगळ्या पुरस्कार सोहळ्यात बक्षीस मारुन नेतात असा आजवरचा अनुभव असताना या वर्षीच्या पहिल्या 'सुपरहीट' चा मान मिळवणा-या 'रंग दे बसंती' ने या नामांकनाच्या शर्यतीत 'ओंकारा', 'कभी अलविदा ना कहना', 'लगे रहो मुन्नाभाई' अश्या ताज्या चित्रपटांना मागे टाकले ह्यातूनच या चित्रपटातली ताकद दिसून येते! तस पहायला गेल तर 'विदेशी' कलाकार असलेल्या चित्रपटाला नामांकनात झुकते माप मिळते हा आरोप अजुन तरी कोणी केलेला नाही, परंतु ज्युरीजना चित्रपट आपलासा वाटावा या कारणासाठी अश्या चित्रपटाची निवड होण्याची शक्यता नाकारता येत नाही! पण म्हणून 'रंग दे बसंती' मध्ये 'सबस्टंस' नाही असे मात्र नाही! उत्कृष्ट चित्रीकरण, अमीर खानने 'डी.जे.' च्या व्यक्तीरेखेत भरलेले गहिरे रंग, 'सू' ने 'तुम्हारी मा की आंख' हा संवाद टाकत जिंकलेली भारतीय प्रेक्षकांची मने, अतुल कुलकर्णीची जबरदस्त संवादफेक आणि थोडासा 'डार्क' व वस्तुस्थितीला धरून असलेला शेवट ह्या चित्रपटाच्या जमेच्या बाजू!

दरवर्षीची भारतीय चित्रपटांकडे काणाडोळा करण्याची वृत्ती टाकून या वर्षीचे परीक्षक 'बी अ रेबल' हा 'रंग दे बसंती' चा संदेश मनावर घेतात का हे येणारा काळच ठरवील!

'रंग दे बसंती' ला माझ्या शुभेच्छा!

9.03.2006

पुण्यातले गणपती!
आहाहा!
काय तो थाट ... काय ती आरास!
डोळ्याचे पारणे फ़ेडणारा उत्सव!

या वर्षीच्या गणेशोत्सवाचे वैशिष्ट्य म्हणजे, पुण्यातील २३ प्रमूख रस्त्यांवरील ( लक्ष्मी रस्ता, विद्यापीठ रस्ता, म.गां. रस्ता, बाणेर रस्ता ई. ई.) गणेशोत्सव मंडळांनी या वर्षीच्या उत्सवातील देखाव्यासाठी एकच विषय निवडला, "चंद्रावरील गणपती"!!! आणि मुख्य म्हणजे नील आर्मस्ट्रॉंग चंद्राभ्यास समितीचे भारतातील सभासद सी.द.चंद्रा यान्नी या सर्व देखाव्यांन्ना 'हूबेहूब चंद्रावरचा वाटतोय गणपती' असे प्रशस्तीपत्रक दिल्यामुळे 'सर्वोत्कृष्ट देखावा' पारितोषीकाच्या राजकारणात मोठा पेचप्रसंग निर्माण झाला! प्रसिद्ध राजकारणी (यान्ना आपण "क्ष" म्हणू! नसत्या वादात कशाला पडा!) "क्ष" यांच्या मंडळाने या "चंद्रावरील गणपती" ला बक्षीस देण्यास जोरदार आक्षेप घेतल्यामुळे यावर्षी "सर्वोत्कृष्ट गणपती" बरोबरच "सर्वोत्कृष्ट चंद्रावरील गणपती" हे नविन बक्षीस जाहीर करण्यात आले! २३ जणांमध्ये बक्षीस वाटून देण्याची ही जगाच्या इतिहासातली पहिलीच वेळ असेल! या सर्वांवर कडी करणारी गोष्ट म्हणजे सर्वच्या सर्व २३ मंडळांनी आपल्या यशाचे श्रेय गणपती बाप्पाला न देता 'पुणे म.न.पा. व महाराष्ट्र राज्य रस्ते विकास महामंडळ ( हो हो! कुठल्याही घाटात "अपघाती जागा ... सौजन्य म.रा.र.वि.म." लिहिलेल असत त्यातल म.रा.र.वि.म.!) यान्नी संयुक्तपणे राबवलेल्या एकात्मीक खड्डे विकास योजनेला दिलय!

पुणेकरांच्या गणपती पाहण्याच्या उत्साहाला आळशी आणि घरबशी लोक उगाच नाव ठेवतात. "काय ती तोबा गर्दी" "कोण जाणार त्या गदारोळात, मला तर बाई गुदमरायला होत" असे संवाद कायमचेच! वर्षातल्या ३६५ पैकी ५ दिवस लोक रस्त्यावर उतरून गणपती बघत चालायला काय लागले, तर ३६० दिवस रस्त्यावर हैदोस घालणा-या वाहनचालकांच्या पोटात दुखायला लागत!अश्याच एका बुडाखाली कार दाबल्याशिवाय घराच्या अंगणातून बाहेर न पडणा-या माणसाने ( पुन्हा एकदा ... श्री. "क्ष" )मला पुणेकर काय चीज असते ते दाखवून दिले!

मी : आज गणपती पहायला जायच का?

क्ष : नाही रे बाबा ! तोबा गर्दी असते ! कार कशी नेणार?

मी : चला की शेठ एक दिवस पायी ! कार रागावणार नाही काही तुमच्यावर एकटे एकटे जाताय म्हणून!

क्ष : पायी! शी! तिथे पाय ठेवायला ही जागा नसते गर्दीत!

मी: ( स्वगत : येवढी अक्कल आहे तर मगाशी कार काढायच कशाला म्हणत होतास रे म्हसोब्या? ) छे! काहीतरीच काय? मी जाउन सगळे गणपती पाहून येणारच! ते ही पायी पायी... पुण्यातल्या रस्त्यावर पाय ठेवायला म्हणून जिथे जिथे जागा शिल्लक असेल तिथे तिथे जाउन माझे हे पाय रोवून येइन! ही माझी भीष्मप्रतिन्या आहे!

"बॅकग्राउंड ला शंख फुंकल्याचा आवाज! आकाशातून सर्व देव माझ्यावर पुष्पवृष्टी करताहेत! ब्रम्हा-विष्णु-महेश आपापल्या जागेवरून यत्किंचीतही न हालता माझ्याकडे पाहून मंद स्मीत करताहेत. आणि माझा मित्र "क्ष" रामायण मालिकेत रामाला भेटायला गेलेला भरत त्याच्या पायांशी जसा लीन होतो तश्या पवित्र्यात माझ्या पायाशी उभा राहून माझे पाय धुतोय" अश्या दिव्य स्वप्नात मी असतानाच "क्ष" चे वासराची शेपटी पिरगाळल्यावर ते ज्या स्वरात ओरडेल, त्या स्वरातले हसणे ऐकू आले व मी परत भूलोकावर ( मर्त्य जगात ... हाय हाय! ) परतलो!

क्ष : नसत्या प्रतिन्या करू नकोस! अरे तुझी प्रतिन्या पूर्ण झाली तर तु कलियुगातला वामन-अवतार ठरशील ... त्याला तीसरे पाऊल टाकायला बळी राजा तरी मिळाला ! तुला या पुण्यात तिसरे पाऊल टाकायला स्वत:चे वाहन बाजुला करुन जागा करुन देणारा "बळीचा बकरा" मिळाला तरी बाप्पा पावला म्हणायचा!

तर "क्ष" ने जमिनीवर खेचल्यापासून व शनवारात राहणारे माझे एक दूरचे नातेवाईक तिंबूनाना यांचे "हॅ हॅ हॅ ... देवळाबाहेरून चपलांची अदलाबदल ( शुद्ध शब्दात सांगायच तर "चोरी"! ) करेल तो भुरटा चोर, आणि गणेशोत्सवात चालत्या माणसाच्या पायतल्या चपला बदलेल तो खरा पुणेकर! " ह्या पुणेकराच्या व्याख्येमुळे गठाळून जावुन तुर्तास मी गणपती बघायला न जाता "विसर्जनाच्या मिरवणूकीची मजा" बघण्यासाठी लक्ष्मी रोडवरील कुंटे चौकातील चिंतुनाना जोशींच्या घराच्या बाल्कनीत २ बाय २ जागेच २० रु. प्रति-तास बोलीवर २ तासांच बूकींग करुन घेतलय! ( "पैसा कुठून आणि कसा काढावा हे फक्त सच्चा पुणेकरच जाणतो" इति चिंतुनाना जोशी )

गणपती बाप्पा मोरया!